Pum myth am gaethwasiaeth yr Iwerydd

GettyImages-146758014 African Slave trade statue - stock photo A statue in Stone Town, Zanzibar depicting and mourning the African slave trade.

A statue in Stone Town, Zanzibar depicting and mourning the African slave trade

1. Roedd Affricanwyr yn gaethweision i'w pobl 'eu hunain

Doedden nhw ddim. Nid oedd Affricanwyr yn gwybod eu bod yn Affricanaidd. Mewnforio Ewropeaidd yw'r syniad. Roedd pobl yn Affrica yn meddwl amdanyn nhw eu hunain fel rhai sy'n perthyn i gymunedau ethnig, ieithyddol neu ffydd gwahanol. Roedd y caethweision hyn yn bobl o'r tu allan, fel arfer yn garcharorion a gymerwyd mewn rhyfel.


2. Roedd Affricanwyr yn ddioddefwyr diymadferth o gaethwasiaeth

Na, doedden nhw ddim. Dechreuodd y gwrthwynebiad i gaethwasiaeth yn Affrica ei hun (a pharhaodd yn yr Americas). Yn aml, symudodd cymunedau a oedd yn agored i ysbeilwyr caethweision i leoedd a oedd yn haws eu hamddiffyn. Roedden nhw'n eu harfogi eu hunain. Fe wnaethon nhw wrthryfela yn erbyn pobl elitaidd lleol oedd yn masnachu caethweision. Roedden nhw’n ymladd dro ar ôl tro.


3. Roedd caethweision yn llafur rhad

Ddim yn wir. Roedd caethweision Affricanaidd yn ddrud i'w prynu. Roedd yn rhaid i Ewropeaid eu prynu gyda nwyddau masnach costus (cotwm Indiaidd, eitemau pres o'r Almaen, brandi Ffrengig, llestri gwydr o Bohemia, ac ati). Roedd Affricanwyr yn gaethweision oherwydd na fyddai llafurwyr Ewropeaidd yn mudo'n rhydd i'r Caribî, lle'r oedd gwaith ar y planhigfeydd yn uffernol o greulon. Nid oedd gan gaethweision Affricanaidd unrhyw ddewis yn y mater.


4. Y Prydeinwyr oedd y cyntaf i ddiddymu'r fasnach gaethweision

Doedden nhw ddim. Diddymodd y Daniaid eu masnach gaethweision ym 1792, ymhell cyn y diddymiad ym Mhrydain ym 1807. Yn fwy na hynny, ym 1806 pasiodd senedd San Steffan y Ddeddf Masnach Caethweision Tramor, a oedd yn gwahardd Prydeinwyr rhag cymryd rhan yn y fasnach Gini o wledydd eraill. Gan mai capteiniaid Prydain oedd masnachwyr mwyaf blaenllaw'r cyfnod hwnnw, diddymodd Prydain fasnach gaethweision pawb arall i bob pwrpas cyn iddynt ddiddymu eu masnach eu hunain.


5. Y Prydeinwyr oedd y cyntaf i ddiddymu caethwasiaeth

Yn hollol anghywir. Y genedl gyntaf i wahardd caethwasiaeth ddu oedd Haiti ym 1804. Byddai 30 mlynedd yn pasio cyn i'r Prydeinwyr wneud yr un peth. Erbyn hynny, roedd amrywiaeth o wledydd America Ladin wedi ymuno â Haiti wrth ddod â chaethwasiaeth i ben. Gwnaeth Chile hynny yn 1823, Mecsico yn 1829. Roedd Prydain yn hwyr, a ddim yn arloeswr.


Ynglŷn â'r awdur

Professor Chris Evans, historian at USW

Yr Athro Chris Evans yw awdur Slave Wales: The Welsh and Atlantic Slavery 1660-1850. . Mae ei ddiddordebau yn cynnwys diddymu ym myd Prydain yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg a'r cysylltiadau rhwng diwydiant Ewrop a masnach gaethweision yr Iwerydd


Ynglŷn â'r Diwrnod Rhyngwladol Cofio'r Fasnach Gaethweision a'i Diddymu

Mae'r Diwrnod Rhyngwladol Cofio'r Fasnach Gaethweision a'i Diddymu yn cael ei goffáu ar 23 Awst bob blwyddyn. Defnyddir y diwrnod i dynnu sylw at erchyllterau'r fasnach gaethweision drawsatlantig, ei hetifeddiaeth a sut y gellir atal caethwasiaeth heddiw.

Ar 23 Awst 1791, fe wnaeth caethweision ar ynys Saint Domingue (Haiti a'r Weriniaeth Ddominicaidd heddiw) godi yn erbyn eu meistri Trefedigaethol Ffrengig. Chwaraeodd y gwrthryfel ran hanfodol wrth ddiddymu'r fasnach gaethweision drawsatlantig.